श्रीदत्तात्रेय जयंती २०१८ :तिथी, कथा व २४ गुरूंकडून कसे घेतले शिकून हे जाणून घ्या


श्रीदत्तात्रेय जयंती २०१८ 
मार्गशीर्ष महिन्याची पौर्णिमा हि  श्रीदत्तात्रेय जयंती ह्या नांवाने साजरी करण्यात येते. ह्यास दत्त जयंती असेही म्हटले जाते. ह्या वर्षी श्रीदत्तात्रेय जयंती २२ डिसेंबर २०१८ रोजी आहे. अशी मान्यता आहे कि ह्याच दिवशी भगवान श्रीदत्तात्रेय ह्यांचा जन्म झाला होता. धार्मिक ग्रंथांनुसार भगवान श्रीदत्तात्रेय ह्यांना ब्रह्मा, विष्णू व महेश ह्यांचेच रूप समजले जाते. ह्यात ईश्वर व गुरु हे दोघेही समाविष्ट असल्याने ह्यांना श्रीगुरुदेव दत्त असे सुद्धा संबोधले जाते. 

भगवान दत्तात्रेय हे तिन्ही देवांचा एक अंश आहेत
मान्यतेनुसार दत्तात्रेयांचा जन्म मार्गशीर्ष महिन्याच्या पौर्णिमेस प्रदोषकाळी झाला होता. त्यांना त्रिदेवांचे ( ब्रह्मा, विष्णू व महेश ) रूप समजले जाते. त्यांच्या नांवानेच दत्त संप्रदाय स्थापित झाला. दक्षिण भारतात त्यांची अनेक प्रसिद्ध मंदिर सुद्धा आहेत. महाराष्ट्रात सुद्धा त्यांची पूजा केली जाते. मार्गशीर्षातील पौर्णिमेस भगवान श्री दत्तात्रेयांचा उपास व त्यांच्या दर्शन - पूजनाने सर्व मनोकामना पूर्ण होतात. श्रीदत्तात्रेयां बद्धल असे प्रचलित आहे कि त्यांना तीन डोकी व सहा हात आहेत. ह्या दिवशी दत्तात्रेयांच्या बालमूर्तीचे पूजन केले जाते.  

दत्तात्रेय जयंती कथा
धर्म ग्रंथानुसार एकदा पार्वती, लक्ष्मी व सरस्वती ह्या तिन्ही देवींना आपल्या पतिव्रता धर्माचा अहंकार झाला होता. नारदमुनींना जेव्हा ह्या अहंकारा विषयी समजले तेव्हा त्यांनी त्या तिघींचाहि अहंकार दूर करण्यासाठी प्रत्येकीस भेटून अनुसूया देवीच्या पतिव्रता धर्माचे गुणगान केले. नारदमुनी गेल्यावर ईर्ष्येने पेटून उठून त्या तिघीनींही अनसूयेचा पतिव्रता धर्म भंग करण्याचा निश्चय केला. ब्रह्मा, विष्णू व महेश हे तिघेही आपापल्या पत्नी समोर हतबल झाले व हे तिघेही देवी अनुसूया हिच्या झोपडी समोर एकत्रितपणे भिकारीच्या वेशात जाऊन पोचले. जेव्हा देवी अनुसूया ह्या तिघांना भिक्षा घालू लागली तेव्हा त्यांनी त्यास नकार दिला व भोजन करण्याची इच्छा व्यक्त केली. आपल्या अतिथी सत्काराच्या धर्माचे पालन करण्यासाठी देवी अनुसूया ह्यांनी त्यांना खाऊ घालण्यासाठी ताटे भरून आणली, परंतु तिन्ही देवांनी भोजन करण्यास नकार देऊन असे सांगितले कि जोपर्यंत देवी त्यांना आपल्या मांडीवर बसवून जेवू घालीत नाही तोपर्यंत ते भोजन करणार नाहीत. तेव्हा आपल्या पतिव्रता धर्माच्या जोरावर देवी अनुसुयानी ह्या तिघांची मनीषा ओळखून अत्री ऋषींचे तीर्थ त्या तिन्ही देवांवर शिंपडले, त्यामुळे ते तिघेही बालरुपात परिवर्तित झाले. त्या तिघांनाही बालरुपात पोटभर जेवू घातल्या नंतर देवी अनुसुयानी त्यांना पाळण्यात झोपवून त्यांच्यावर  आपल्या प्रेमाचा व वास्तल्याचा वर्षाव केला. हळू हळू दिवस जाऊ लागले व अनेक दिवस झाले तरी ब्रह्मा, विष्णू व महेश आपापल्या घरी न परतल्याने तिन्ही देवींच्या चिंतेत भर पडू लागली. आपल्या चुकीचा पश्चाताप होऊन तिन्ही देवी माता अनुसूयेकडे आल्या व क्षमा याचना करू लागल्या व देवी अनुसूयेच्या पतिव्रता धर्मा समोर नतमस्तक झाल्या. माता अनुसुयाने सांगितले कि ह्या तिघांनी माझे दूध प्यायले असल्याने त्यांना बालरुपातच राहावे लागेल. हे ऐकून त्या तिन्ही देवींनी आपापला अंश काढून एक नवीन अंश तयार केला, ज्याचे नांव दत्तात्रेय ठेवण्यात आले. त्यांची तीन डोकी व सहा हात झाले. तिन्ही देवांना एकत्रितपणे बालरुपात दत्तात्रेयांच्या अंशात मिळविल्या नंतर माता अनुसूयेने आपले पती अत्री ऋषींचे तीर्थ त्या तीन देवांवर शिंपडले व त्यांना पूर्वरूप प्रदान केले. 

भगवान श्री दत्तात्रेय हे विष्णूचेच अवतार आहेत
सनातन वैदिक उपासना व संन्यास धर्मात श्रीदत्तात्रेय भगवान ह्यांचे विशेष असे महत्व आहे. ते विद्येचे परम गुरु आहेत. भगवान दत्त ह्यांच्या नांवाने  दक्षिण भारतात दत्त संप्रदाय विशेष प्रसिद्ध आहे. भगवान दत्तात्रेय ह्यांच्यात "त्रिदेव" म्हणजेच ब्रह्मा, विष्णू व महेश ह्यांचे साक्षात दर्शन होते. त्यांच्यात त्रिदेवांची शक्ती समाविष्ट आहे. पौराणिक ग्रंथात अत्री ऋषी व अनुसूया ह्यांच्या तीन पुत्रांचा उल्लेख आढळतो. ज्यात प्रथम ब्रह्माच्या अंशात चंद्र, शिवजींच्या अंशात दुर्वासा ऋषी व त्रिदेवांच्या अंशात दत्तात्रेय ह्यांचा जन्म झाला. 

भगवान दत्तात्रेय ह्यांनी २४ गुरूंकडून शिक्षण घेतले 
भगवान दत्तात्रेयांचे २४ गुरु होते. ज्यात पक्षी, थलचर, जलचर जीव, मनुष्य व प्रकृती ह्यांचा समावेश आहे. त्यांच्या कडून त्यांनी काही ना काही शिकून घेतले. आपण सुद्धा ह्या २४ गुरूंकडून काही ना काही शिकून घेऊ शकतो. 
१. कबुतर:कबुतराची जोडी जाळीत अडकलेल्या आपल्या पिल्लाना वाचवताना स्वतः सुद्धा त्यात अडकतात. म्हणजेच अति माया हि दुःखास कारणीभूत होते. 
२. मधमाशी:मधमाश्या फुलांच्या रसातून मध तयार करतात, व एक दिवस मध घेणारा मध घेऊन जातो.  ह्याच्यातून असे शिकावयास मिळते कि गरजेपेक्षा जास्त वस्तूंचा संग्रह करू नये. 
३. टिटवी: टिटवी ( पाण्या जवळ राहणारा एक राखाडी रंगाचा पक्षी आहे. त्यांचे पाय छोटे व जलपद युक्त असतात, चोच मोठी असते ) कडून  वस्तू जवळ ठेवण्याचा विचार सोडण्याचे शिकून घ्यावे. टिटवी मासाच्या तुकड्यास चोचीत दाबून ठेवते, परंतु त्यास खात नाही. इतर बलवान पक्षी ह्या मासाच्या तुकड्यास  टिटवी कडून खेचून घेतात. मासाचा तुकडा सोडल्यावर टिटवीस शांती लाभते. 
४. भुंगा किडा:किडया पासून हि शिकवण मिळते कि चांगला किंवा वाईट जसा विचार आपल्या मनात येतो तसेच आपले मन होते. 
५. पतंगा:हा आगीकडे आकर्षित होऊन जळून जातो. त्याच प्रमाणे रूप - रंगाचे आकर्षण व खोटया मोहात अडकून जाऊ नये.  
६. फुलपाखरू:ज्या प्रमाणे विविध फुलातून पराग घेतो, त्यातून अशी शिकवण मिळते कि जेथे काही सार्थक गोष्ट शिकण्यास मिळेल तेथे जाऊन त्यास ग्रहण केले पाहिजे. 
७. रेशमाचे किडे:ज्या प्रकारे रेशम किडे पेटित बंद होऊन दुसऱ्या रूपाचे चिंतन करून ते दुसरे रूप प्राप्त करतो, आपण सुद्धा एकाग्रचित्ताने तसे स्वरूप प्राप्त करू शकतो. 
८. कोळी:कोळ्या प्रमाणे भगवान सुद्धा मायाजाल रचतात व त्यास संपवितात. ज्या प्रकारे कोळी स्वतः जाळे विणतो व त्यात क्रीडा करतो व शेवटी त्या जाळ्यास स्वतःच गिळंकृत करतो, अगदी तसेच भगवान सुद्धा सृष्टीची निर्मिती करतात व नंतर त्याचा संहार करतात. 
९. हत्ती:हत्ती, हत्तीणीच्या सहवासात आल्यावर तिच्याप्रती आसक्त होतो. ह्या पासून हे शिकावयास मिळते कि संन्यासी व तपस्वी पुरुषाने स्त्री पासून दूर राहावयास पाहिजे. 
१०. मृग:मृग हा आपल्या मस्तीत इतका हरवून जातो कि त्यास आपल्या सभोवताली असलेले वाघ किंवा इतर हिंसक प्राणी सुद्धा दिसत नाही. ह्यापासून हे शिकावयास मिळते कि जीवन आपल्या मना प्रमाणेच जगले पाहिजे.
११. मत्स्य:जाळ्याच्या काट्यात  अडकलेल्या मासाचा तुकडा खाण्याच्या लालसेने मासा अडकला जातो. म्हणजेच स्वादास अधिक महत्व देऊ नये. 
१२. सर्प:सापा पासून अशी शिकवण मिळते कि संन्याशाने एकट्यानेच आपले जीवन व्यतीत करावयास हवे. तसेच केव्हाही एकाच स्थानी जास्त थांबू नये. 
१३. अजगर:आपण जीवनात अजगरा प्रमाणे संतुष्ट राहावयास पाहिजे. म्हणजेच जे काही मिळेल त्याचा खुशीने स्वीकार करावयास पाहिजे. 
१४. बालक:बालका पासून हे शिकावयास मिळते कि नेहमी चिंतामुक्त व प्रसन्न राहावयास हवे. 
१५. पिंगला वेश्या:एके दिवशी पिंगला वेश्येच्या मनात वैराग्याची भावना प्रगटली व तिला समजले कि पैश्यात नाही परंतु परमात्म्याच्या ध्यानातच खरे सुख दडलेले आहे, तेव्हा तिला सुखाची निद्रा आली. त्या पासून दत्तात्रेयांनी हे शिकले कि निव्वळ पैश्यांसाठी जीवन जगू नये. 
१६. कुमारिका:एकदा दत्तात्रेयांनी एका कुमारिकेस धान्य सडताना पाहिले व त्यांच्या असे निदर्शनास आले कि ह्या दरम्यान तिच्या बांगड्यांच्या आवाजाने बाहेर बसलेल्या पाहुण्यांना त्रास होत आहे. हे बघून त्या कुमारिकेने आपल्या सर्व बांगड्या तोडून दोन्ही हातात फक्त एकच बांगडी ठेवली. त्या नंतर त्या कन्येने कोणताही आवाजा विना धान्य सडून घेतले. तसेच आपण सुद्धा बांगड्यां प्रमाणे एकटेच जीवन जगण्याचे साहस केले पाहिजे. 
१७. तीर बनविणारा कारागीर:अभ्यास व वैराग्याने आपले मन वश केले पाहिजे. दत्तात्रेयाने एका तीर बनविणाऱ्या कारागिरास बघितले कि जो आपल्या कामात इतका मग्न होता कि आपल्या बाजूने राजा गेला तरी त्याची एकाग्रता ढळली नाही. 
१८. आकाश:दत्तात्रेयाने आकाशा कडून हे शिकून घेतले कि प्रत्येक देश, काळ, परिस्थितीत मोहा पासून दूर राहिले पाहिजे. 
१९. पाणी:आपण पाण्या प्रमाणे पवित्र राहिले पाहिजे. 
२०. सूर्य:ज्या प्रमाणे सूर्य वेग वेगळ्या माध्यमातून वेग वेगळा दिसतो त्याच प्रमाणे आत्मा एक असून हि भिन्न रूपात दिसत असतो. 
२१. वायू:चांगल्या किंवा वाईट जागी जाऊन सुद्धा वायूचे मूळ रूप स्वच्छताच असते. बरोबर तसेच चांगल्या किंवा वाईट लोकांच्या सहवासात असताना सुद्धा आपला चांगुलपणा सोडू नये. 
२२. समुद्र:समुद्रा प्रमाणे जीवनातील चढ - उतारात सुद्धा खुश व गतिशील राहावयास हवे. 
२३. अग्नी:कशी हि परिस्थिती असली तरी आपण त्यातून निभावून गेले पाहिजे. ज्या प्रमाणे अग्नी वेग वेगळा असून हि एकच असल्याचे दिसते. 
२४. चंद्र:आत्मा लाभ - हानीच्या पलीकडे आहे. बरोबर तसेच वृद्धी - क्षय असता हि चंद्राचे तेज व शीतलता बदलत नसून नेहमी एक सारखीच राहते. 
२५. पृथ्वी:पृथ्वी पासून सहनशीलता व परोपकाराची भावना शिकावयास मिळते. पृथ्वीवर लोक अनेक प्रकारचे आघात करतात, परंतु पृथ्वी प्रत्येक आघातास परोपकाराच्या भावनेने सहन करते. 

गणेशजींच्या आशीर्वादांसह 
गणेशास्पीक्स डॉट कॉम