मकर संक्रांती २०२१: सूर्य पूजनाने शोधा यशाचा नवीन मार्ग

हिंदू धर्मात सणांचा दिनांक हा चंद्राच्या स्थितीनुसार नक्की करण्यात येतो. त्यामुळेच अनेकदा सणांचा दिनांक व पूजेचा मुहूर्त ह्या बाबतीत लोकांचा गोंधळ होतो. सध्या नवीन वर्षाच्या सुरवातीस काही दिवसातच मकर संक्रांतीचा सण साजरा करण्यात येईल. परंतु दरवर्षी मकर संक्रांत हि १४ जानेवारीस साजरी करावी कि १५ जानेवारीस असा गोंधळ होत असतो. ज्योतिषीय गणनेनुसार ह्या वर्षी मकर संक्रात हि १४ जानेवारीस साजरी करण्यात येईल. मकर हे एका राशीचे नाव असून संक्रांत ह्याचा अर्थ संक्रमण अर्थात प्रवेश अशी स्पष्टता मकर संक्रांत म्हणत असताना होते. हिंदू धर्मात संक्रातीचा संबंध सूर्याच्या राशी प्रवेशाशी जोडण्यात आला आहे. मकर संक्रांतीच्या दिवशी सूर्य हा धनु राशीतून मकर राशीत प्रवेश करतो. एका राशीतून दुसऱ्या राशीत प्रवेश करण्याच्या ह्या क्रियेस संक्रांत ह्या नांवाने संबोधण्यात येते. 

मकर संक्रांत केव्हा आहे 

ह्या वर्षी सूर्य १४ जानेवारी ह्या दिवशी मकर राशीत प्रवेश करणार असल्याने १४ जानेवारी २०२१ रोजी मकर संक्रांत साजरी करण्यात येईल. 
मकर संक्रांतीचा पुण्यकाळ 
मकर संक्रांत १४ जानेवारी २०२१. 
पुण्यकाळ:- सकाळी ०८.१५ ते संध्याकाळी ०४.१५ पर्यंत 

सूर्य होतो उत्तरायणी  

मकर संक्रांती पासूनच सूर्य हा उत्तरायणी होतो. सूर्य उत्तरायणी होण्याचा अर्थ सूर्य उत्तर गोलार्धात येणे हा होय. खरे पाहता मकर हि एक रास असून क्रांतिवृत्तावरील एक काल्पनिक बिंदू आहे, कि जो भूमध्याच्या साडे तेवीस अंशावर कललेला आहे. ज्योतिषीय गणित तज्ञानुसार जेव्हा सूर्य धनु राशीतून मकर राशीत प्रवेश करतो तेव्हा पृथ्वीवर त्याची किरणे प्रत्यक्षपणे काल्पनिक मकर रेषेच्या अनुलंब होत असतात. सूर्य किरणांचे मकर रेषेवर सरळ पडण्याने आशिया व भारतीय उप महाद्वीपात दिवस मोठा होत असतो. त्यामुळे दिवस मोठा व रात्र लहान होऊ लागून मानवाची कार्य क्षमता वाढते. हाच आनंद व सूर्य देवतेचा आभार प्रदर्शित करण्यासाठी भारता सहित अनेक शेजारी देशात संक्रातीचा सण विविध नावाने साजरा करण्यात येतो. 

मकर संक्रांतीचे महत्व 

अशी मान्यता आहे कि मकर संक्रांतीच्या दिवशी सूर्य आपला पुत्र शनिदेव ह्याच्या वरील नाराजी विसरून त्याच्या घरी गेले होते. धार्मिक मान्यतेनुसार ह्या दिवशी पवित्र नदीवर जाऊन स्नान, दान व पूजा इत्यादी केल्याने जातकाचे पुण्य वाढते. त्याच बरोबर मकर संक्रांतीच्या दिवशी धनुर्मासाची समाप्ती होऊन पौष मासाची सुरवात सुद्धा होते. ह्या विशेष दिवसास सुख व समृद्धीचा दिवस असे समजण्यात येते. 

मकर संक्रांतीस दान केल्याने होणारा लाभ

मकर संक्रांतीच्या दिवशी भगवान सूर्य हे दक्षिणायनातून उत्तरायणात येतात. ह्या दिवशी पवित्र नदी किंवा हौदावर स्नान, दान, जप, तप व अनुष्ठान करण्यास अधिक महत्व देण्यात आले आहे. ह्या दिवशी केलेले दान किंवा पुण्य अनेक पटीने वाढते. 

मकर संक्रांतीस धनुर्मास समाप्ती 

हिंदू धर्मात असे काही महिने आहेत, ज्यांना अशुभ मानण्यात येते. ह्या दरम्यान कोणत्याही प्रकारे शुभ किंवा मंगल कार्य करणे निषिद्ध असते. त्यातीलच एक महिना धनुर्मास हा असतो. मकर संक्रांती पासून धनुर्मासाची समाप्ती होते. १६ डिसेंबर २०२० पासून सुरु झालेल्या धनुर्मासाची समाप्ती सुद्धा मकर संक्रातीच्या दिवशी होते. आता मकर संक्रांती नंतर विवाह, मुंज, गृह प्रवेश, जावळ इत्यादी संस्कारांच्या मुहूर्तास सुरवात होईल. 

मकर संक्रांतीस का असतो पतंग महोत्सव  

पुरातन काळा पासून मकर संक्रांतीच्या दिवशी पतंग उडविण्याची परंपरा आहे. अलीकडच्या काळात काही लोक मकर संक्रांतीस पतंग महोत्सव ह्या नांवाने सुद्धा संबोधतात. ह्या दिवशी लोक आपल्या गच्चीवर जाऊन पतंग उडवीत असतात. असे असले तरी पतंग उडविण्या मागे मुख्यत्वे काहीवेळ सूर्य प्रकाशात घालविण्यास प्राधान्य असल्याचे सांगण्यात येते. मकर संक्रातीस थंडी असल्याने सूर्य प्रकाश हा  शरीरास स्वास्थ्यवर्धक तर त्वचा व हाडे ह्यासाठी अत्यंत लाभदायी होत असतो. 

तिळाचे दान करणे असते श्रेष्ठ 

मकर संक्रांतीच्या दिवशी तिळाचे दान करण्याची परंपरा असल्याने लोक तिळाने बनविलेल्या खाद्य पदार्थांचे सेवन सुद्धा करतात. ह्यास धार्मिक तसेच वैज्ञानिक कारण सुद्धा आहे. 

तिळाचे धार्मिक महत्व 

- मकर संक्रातीच्या दिवशी तिळाचे दान केल्याने अनेक पटीने फलप्राप्ती होते. 
- तिळ दानाने किंवा तिळापासून बनविण्यात आलेले पदार्थ ग्रहण केल्याने कष्टप्रद ग्रहांपासून मुक्ती मिळते. 
- अशी एक मान्यता आहे कि मकर संक्रांती नंतरच्या महिन्याभरात भगवान श्रीविष्णूंचे पूजन केल्यास जातकाची सर्व दुःखाचे हरण होते. 
- मकर राशीचा स्वामी शनी देव आहे. सूर्यपुत्र असून सुद्धा त्याचे सूर्याशी शत्रुत्व असते. अशावेळेस शनीच्या राशीत सूर्याच्या उपस्थितीमुळे त्रास होऊ नये म्हणून मकर संक्रातीच्या दिवशी तिळाचे दान व सेवन करण्यात येते. 

तिळाचे वैज्ञानिक महत्व 

- तिळ व गूळ हे उष्ण पदार्थ आहेत. ह्याच्या सेवनाने शरीर उष्ण होते. 
- तिळाच्या तेलाने शरीरास भरपूर उष्णता मिळते. 
- तिळात तांबे, मॅग्नेशियम, आयर्न, कॅल्शियम, फॉस्फरस, झिंक, व्हिटामिन बी १ व फायबर इत्यादी भरपूर प्रमाणात असतात. 
- तिळाच्या सेवनाने शरीरास भरपूर उष्मांक मिळतात. 
- तिळ हे अँटीऑक्सीडेन्ट असल्याने शरीरात असलेले टॉक्सिन्स बाहेर काढते. 

गणेशजींच्या आशीर्वादांसह 
एस्ट्रो डॉट लोकमत डॉट कॉम